آموزشي

  سنجش  مشاهده ای شیوه ای نو در خدمت ارزش یابی کیفی – توصیفی       lارزشیابی چیست ؟ —فرایند جمع آوری اطلاعات در مورد میزان و کیفیت تغییرات در الگوهای رفتاری یادگیرندگان ، به وسیله تجارب یادگیری و فعالیتهای آموزشی آنها و تجزیه و تحلیل این اطلاعات و در نهایت ، قضاوت درباره مطلوب یا کافی بودن آنها . —داوری در باره‌ی «آن‌چه هست»، در مقایسه با «آن‌چه باید باشد». lسنجش چه درس هایی  با مشاهده  امکان  پذیر است ؟ lقرآن lبخوانیم l بنویسیم lریاضیات lعلوم lهنر lورزش lهدیه های آسمانی lرفتارهای اجتماعی l رفتارهای عاطفی ( نگرشی )/   lارزشیابی ضرورتی اجتناب ناپذیر برای : 1- قضاوت صحیح 2- تصمیم درست 3- اقدام آگاهانه       l از آن جا که در ارزش‌یابی کیفی توصیفی تأکید بر ارزش‌یابی نامحسوس و در شرایط عادی و طبیعی است، «مشاهده» یکی از مفیدترین روش های جمع‌آوری اطلاعات از کلاس درس و فرآیند یادگیری و پیشرفت  دانش‌آموزان است. lسنجش  مشاهده ای سنجش مشاهده ای ، شیوه ای نو در شناخت برخی از ابعاد شخصیتی دانش آموزان است . سنجش مشاهده ای معلم را یاری خواهد داد تا در تصمیم گیری ها و قضاوت ها به واقعیت دانش آموز نزدیک تر گردد . منظور نهایی معلم از سنجش مشاهده ای: این است که بتواند با یاری جستن از این شیوه تصویری واضح و سه بعدی از رشد مهارت ها ، توانایی ها و دانش و نگرش دانش آموزان ارائه نمایند .  این است که بتواند با استفاده از نتایج کیفی آن ، جریان یادگیری را بهبود بخشید و دانش آموز را آماده نمود تا گام بعدی یادگیری را آگاهانه بردارد ./       lسنجش مشاهده ای چه کمکی به معلم می نماید ؟ lبه معلم کمک خواهد کرد که دریابد دانش آموز : lدر چه موقعیتی قرار دارد ؟ lچه رفتاری را از خود بروز می دهد ؟ lچه نیازهایی دارد ؟ l چگونه با دیگران در تعامل است ؟ lعواطف و احساسات خود را چگونه نشان می دهد ؟ lکدام استعداد ها را داراست ؟ l در مقابل محرک های روانی و عاطفی خاص ، چه واکنشی را نشان    می دهد ؟ lچگونه عمل می کند و.../ lمشاهده  و اهمیت آن lسنجش مشاهده ای به علت تاکید بر « عمل گرایی» و «رفتار گرایی» معلم را قادر می سازد تا فراتر از نظام ارزش یابی سنتی که آزمون های مداد کاغذی حکمرانِ مطلق آن عرصه بودند ؛ ابعاد نگرشی ، عاطفی  , مهارتی و شخصیتی دانش آموزان را مورد سنجش قرار دهد و به شکل عینی میزان تحقق برخی از اهداف و انگاره هایِ رها مانده یِ دوره ابتدایی را که بخش بزرگی از آن ها از این طریق مورد سنجش قرار می گیرند ؛  به معلم نشان دهد  . l   l     تفاوت مشاهده  با دیدن lبین آن چه می بینیم و مشاهده می کنیم تفاوت وجود دارد . l در مشاهده « دقت » و « هدف » وجود دارد lمشاهده عملی  ارادی ست  ./ l انواع مشاهده lیک طبقه بندی کلی به مشاهده به چهار نوع تقسیم  می گردد ؛ که عبارتند از : l  1) مشاهده مستقیم l 2) مشاهده ایستا l  3) مشاهده غیر مستقیم l 4) مشاهده تلفیقی/ lمشاهده مستقیم : lیکی از مهمترین نوع از انواع مشاهده است. lمعلم با استفاده از حواس خود و ابزارهای مناسب به مشاهده رفتار دانش آموزان، متناسب با اهداف و انتظارات معین شده می‌پردازد در این نوع از مشاهده : lمعلم معلم در میان و کنار بچه هاست lبا آن ها در تعامل است lاجازه می دهد رفتارهای آن ها در یک فضای طبیعی پدیداری و پیدایی پیدا کنند lهیچ گونه تغییری در شرایط طبیعی موجود اعمال نمی نماید . lهنگام و بعد از مشاهده، آنچه را که مشاهده نموده  مستند می نماید / lمشاهده ایستا : lمعلم در این نوع مشاهده : lدر یک مکانی که دانش آموزان را  به خوبی می بیند ، مستقر می شود. یعنی درست موقعیت یک دوربین را پیدا  می کند l رهنمود ها و بازخوردها در این نوع مشاهده آنی نیست اما تکوینی است! l به این معنا که معلم با تفسیر و تحلیل مشاهده های خود ، در زمانی که هنوز فرایند آموزش و یادگیری جریان دارد ( نه درست همان لحظه و همان زمان )خطاها و نارسایی های دانش آموزان را پوشش داده و وضعِ موجودِ هر دانش آموز را به سوی وضعیت مطلوب هدایت خواهد نمود . lبه عنوان نمونه : زنگ ورزش l3) مشاهده غیر مستقیم : lدر این شیوه از مشاهده معلم: l در میان یا نظاره گرِ رفتار دانش آموزان، به شکل مستقیم یا ایستا نبوده و بجای او دوربین عکاسی یا فیلم برداری، نقش مشاهده گرانه ی معلم را ایفا  می نماید. l بعد از ضبط فعالیت های دانش آموز توسط مربی یا والدین یا هر کسی که این مسوولیت را برعهده دارد ، معلم در فرصتی مناسب  با مشاهده مستندات لازم اطلاعات هدفمند لازم را ثبت و سازماندهی      می نماید. l به عنوان نمونه وقتی دانش آموزان در فعالیت فوق برنامه یا مسابقات یا اردوها یا ... شرکت می کنند l 4) مشاهده تلفیقی : lاین نوع از مشاهده  همان طور که از عنوان آن پیداست ؛ می تواند تلفیقی از انواع مشاهده ،یعنی مشاهده مستقیم ، ایستا و مشاهده غیر مستقیم باشد. l امتیازها ی سنجش مشاهده ای lمعلم از طریق سنجش مشاهده ای و تنظیم «سنجه»ها وادار می شود تا به جزئیات فرایند آموزشی خود دقت کند ؛ این کار فرایند قضاوت و  ارزش یابی اورا از دانش آموزان ، اعتبار می بخشد . lاطلاعات حاصل از سنجش مشاهده ای به معلم  کمک می کند تا گام بعدی تدریس را ،آگاهانه بردارد . lمعلم در فرایند قضاوت در باره ی دانش آموز با اعتماد به نفس لازم ،عمل خواهد کرد. lمعلم دانش آموزان را با ویژگی ها و هدف های درس و فهرست سنجه ها آشنا  می سازد و آنان را به خود ارزیابی تشویق کند؛ lاطلاعاتی که از طریق سنجش مشاهده ای جمع آوری می شوند ،از درجه اطمینان بالایی برخوردار می باشند. l تنگناهای سنجش مشاهده ای lطراحی و تنظیم ابزارهای سنجش مشاهده ای نیاز به تجربه ، آگاهی و تخصص دارد. lممکن است دانش آموزان به سبب آگاهی از فهرست سنجه ها، دچار اضطراب و نگرانی گردند . lابزارها به دلیل پیچیدگی و گوناگونی رفتارهای اجتماعی و عاطفی دانش آموزان ،ممکن است از روایی و پایایی لازم برخوردار نباشند lابزارهای سنجش مشاهده ای l الف) فهرست وارسی l  ب) مقیاس درجه بندی l   ج ) رویداد نگاری   lالف) فهرست وارسی lچیستی فهرست وارسی : (چک لیست ، فهرست باز بینی، سیاهه رفتار، فهرست بررسی و... ) lمعلم با توجه به  اهداف وانتظارهایِ هر فعالیت آموزشی ، مهارتی و نگرشی با سنجه هایی ساده ،قابل فهم ،روشن و مشخص ،فهرستی فراهم می نماید که به آنها فهرست وارسی می گویند lمعلم با استفاده از ابزار فهرست وارسی می تواند هم شیوه ی انجام عمل ( فرایند )و هم محصول عمل (فراورده )را سنجش نماید lویژگی ها ی فهرست وارسی lیکی از ویژگی های مهمِ فهرست وارسی آن است که با کمک  آن ،به سادگی می توان مراحل انجام یک کار یا تولید یک محصول را کنترل نمود . lفهرست نسبتاً کوتاه است. lهر ماده ی فهرست { سنجه }به طور کاملاً روشن موضوع مورد ارزش یابی را بیان می کند. lهر ماده { سنجه } بر یک رفتار یا ویژگی قابل مشاهده تأکید می کند. lتنها رفتارها یا ویژگی های مهم در فهرست منظور می شوند. lو... l  lنمونه فهرست وارسی برای سنجش فرآیند lاجزا و عناصر فهرست وارسی lمشخصات دانش آموز lتاریخ lعنوان یا موضوع lسنجه ها lمقیاس ها lمشخصات دانش آموز : lدر بیان مشخصات دانش آموز تنها آن چه ضرورت دارد باید نگاشته شود؛ و از هر گونه اطلاعاتی که در تحلیل و ارزش یابی کاربردی ندارند جدا خوداری گردد . lمهمترین آن ها عبارتند از: l نام و نام خانوادگی lپایه تحصیلی دانش آموز که روی فرم ها یا در ستون یا سطرهای مناسب با نوع فرم فهرست وارسی درج می گردد lتاریخ : lذکر تاریخ باعث می گردد تا روندِ پیشرفت و عملکرد دانش آموز را در یک پروسه زمانی خاص ، به منظور قضاوت و تصمیم سازی به هنگام مشاهده نمود . براین اساس درج تاریخ بر روی هر فعالیتی از دانش آموز   از اهمیت خاصی برخوردار می باشد . lعنوان یا موضوع : lعنوان یا موضوعی که قصد داریم از طریق مشاهده ،سنجش نماییم باید از قبل ، متناسب با اهداف مشخص شود . چنانچه معلم بخواهد دیگر ابعاد شخصیتی دانش آموز را بسنجد ، به منظور تعیین سنجه ها لازم است موضوع مورد ارزیابی را به خوبی و روشنی تعیین و بیان نماید . در صورتی که موضوع مورد مشاهده معین نشود و دامنه آن تعریف نگردد ؛ معلم قادر نخواهد بود تا سنجه های مناسب و جامعی را طراحی نماید . l  l تعیین سنجه ها : سنجه در لغت به معنی سنگی است که چیزها را بدان وزن کنند ( دهخدا). و در مفهوم جملات کامل یا ناقص  ساده ، قابل فهم و سنجشی را گویند که متناسب با اهداف وانتظارات ، توسط معلم تولید می گردد lصاحب نظران مختلف به جای سنجه، واژه هایی با تعریف عملیاتی واحد چون گویه ، انتظار ، نشانه ، رفتار مورد نظر و گاه ملاک !،  شاخص ! و... به کار برده اند  . l   در فهرست وارسی سنجه ها به صورت جمله‌ی روشن و کامل ( دارای فعل ) مانند : دندان های خود را بعد از هر نوبت غذا مسواک می زند یا ناقص مانند : مراقبت از دندان های خود ، و به گونه ای که بر یک رفتار یا ویژگی مهم و قابل مشاهده  تاکید دارند ، بیان می گردند . l lچند نکته در رابطه با سنجه ها : lمعلم در تعیین سنجه ها  دقت کند تا  از نوشتن سنجه هایی که با نتایج یادگیری بی ارتباط می باشند جدا خوداری نماید . lتعیین سنجه ها نیاز به تجربه ، تخصص و تسلط بر موضوع  مورد ارزیابی را می طلبد ؛ توصیه می گردد آن دسته از همکاران گرامی که سابقه خدمت و یا مدرک تحصیلی پایینی دارند و هنوز مهارت های حرفه ای معلمی را آن گونه که باید و شاید مسلط نیستند ، نسبت به تعیین پایایی سنجه های تعیین شده خود اقدام مشورتی لازم با معلمین راهنما ، مدیر مدرسه ، گروه های آموزشی ، همکاران معلمِ صاحب صلاحیت یا ... معمول دارند  . l تعیین  سنجه ها : در فهرست وارسی سنجه ها به صورت جمله‌ی روشن و کامل ( دارای فعل ) مانند : دندان های خود را بعد از هر نوبت غذا مسواک می زند یا ناقص مانند : مراقبت از دندان های خود ، و به گونه ای که بر یک رفتار یا ویژگی مهم و قابل مشاهده  تاکید دارند ، بیان می گردند . lدر این قسمت معلم متناسب با اهداف هر فعالیت انتظارهای خود را تحت عنوان سنجه ها تنظیم می نماید l   نمونه :در درس: « ما واطراف ما » سنجه های مورد انتظار معلم  عبارتند از : lاجسام را از نظر رنگ ، بو دسته بندی می کند. lاز حواس خود به درستی استفاده می کند. lانواع حس ها را نام می برد. lبا انجام آزمایش می داند که هر قسمت از بدن مخصوص چه حسی است. lبا دقت به اطراف خود نگاه می کند . lبا لمس کردن نام اجسام را  بیان می کند . lراه های مراقبت از چشم خود را می داند. lراه های مراقبت از گوش خود را می داند. lطعم مواد را می داند که با کدام قسمت از زبان حس می شود. lعوامل مؤثر در آسیب رساندن به حواس را نام می برد . lتعیین اهداف lاهداف بیان کلی آن  چیزی است که معلم انتظار دارد در پایان هر فعالیت بدان دست یابد . lبه عنوان نمون در درس اول علوم پایه اول یعنی درس: « ما و اطراف ما »معلم براساس  محتوای درس ، اهداف درس را  این گونه تعیین می نماید . l  محتوای درس: l کودکان به اهمیت استفاده از حواس در شناسایی محیط اطراف پی      می برند و با انجام فعالیت هایی با نقش حواس آشنا می شوند و مهارت مشاهده در آنان تقویت می گردد . lاهداف درس  : l کودکان باید : lاز حواس خود در شناسایی محیط اطراف استفاده کنند . lاجسام را از نظر شکل ظاهر ، صدا ، بو ، مزه ، رنگ و ویژگی های ظاهری مقایسه و طبقه بندی کنند . lبا عوامل مؤثر در آسیب رساندن به این حواس آشنا شوند . lمقیاس ها : lیکی از مواردی که نیاز است همکاران محترم معلم در تعیین مقیاس ها   رعایت نمایند این است که بعد از تعیین آن ها از خود بپرسند که آیا این مقیاس ها وضوح ، نمود و شفافیت لازم را دارا می باشند ؟ lآیا از پایایی قابل قبولی برخوردار هستند ؟. lتعداد طبقات یا درجات در این ابزار از دو طبقه یا درجه بیشتر نباشد l مقیاس هایی که در فهرست وارسی از بیشترین فراوانی برخوردارند عبارتند از : lبلی ، خیر / مشاهده شده ، مشاهده نشد  / دارد ، ندارد / هست ، نیست / و... lارزش یابی فهرست  وارسی l معلم در ارزش یابی  ،دو روش را متناسب با اهداف در پیش خواهد گرفت.  lنخست  آن که با یک نگاه اجمالی غالب پاسخ ها را در نظر گرفته و این را با سایر دریافت های حسی خود در می آمیزد و سپس در خصوص وضعیت دانش آموز به شکل کیفی - توصیفی اظهار نظر نموده و با مقایسه وضعیت فعلی و قبلی دانش آموز ، بازخورد ها و رهنمودهای مناسب را در جهت  بهبود یادگیری او ارائه می نماید . lاما در نگاه دوم lچون مقیاس به کار گرفته شده از نوع اسمی می باشد  . معلم با اختصاص دو عدد  به این درجات  یا طبقات مثلا 1= بلی  و 2 = خیر در نهایت می تواند تجزیه و تحلیل لازم را با توجه به فراوانی هرکدام از آن ها ارائه نماید . l مثلا در مشاهده یک رفتار که در قالب یک هدف و 19 سنجه با مقیاس اسمی (1= بلی  و 2 = خیر ) در فهرست وارسی تعیین گردیده ، فراوانی هرکدام عبارت است از ، 6 مورد خیر و 13 مورد بلی . چنانچه معلم بخواهد از وضعیت و موقعیت یادگیری دانش آموز در رسیدن به هدف ، گزارشی را طراحی و در پوشه کار قرار دهد یا تکلیفی را برای او معین نماید و یا دیگر رفتارهای مداخله ای را پیشنهاد نماید یا حتی به مشکلات روش تدریس خود پی ببرد، لازم است ملاکی را تعیین نموده و سپس وضعیت دانش آموزا را با آن ملاک ، مقایسه و بعد قضاوت نماید . مثلا اگر ملاک 100 حد بالای ملاکی باشد که معلم تعیین نموده در این شرایط دانش آموز تنها 4/68 درصد از انتظارهای او را (یعنی تقریبا در حد متوسط )پاسخ گو بوده است . lب) مقیاس درجه بندی lمقیاس درجه بندی در واقع همان فهرست وارسی است ؛ با این تفاوت که علاوه بر نشان دادنِ حضور یا عدم حضور یک ویژگی یا رفتار ، میزان و سطح آن (مقدار یا فراوانی یا شدت و ضعف رفتار یا ویژگی  )نیز معین می گردد lویژگی ها ی مقیاس درجه بندی lمشاهده های معلم را به سوی جنبه های مشخص رفتار هدایت می سازد. lبا این مقیاس به آسانی می توان وجود یک خصیصه یا رفتار را در فراگیران رتبه بندی کرد. lاز این ابزار معمولا برای ارزش یابی عملکرد فراورده ای وفرایندی رفتار فراگیران در حوزه های مهارتی و نگرشی استفاده می شود. lانواع مقیاس درجه بندی lالف) مقیاس درجه بندی عددی l ب) مقیاس درجه بندی نگاره ای l ج) مقیاس درجه بندی نگاره ای توصیفی   lالف) مقیاس درجه بندی عددی: lمقیاس درجه بندی عددی یکی از ساده ترین نوع از انواع مقیاس های درجه بندی است . l در این مقیاس ،معلم دور هر عددی که درجه یا میزان مناسب بودن ، خوشایند بودن ، فراوانی ، یا توافق با یک بیان را مشخص می نماید با ترسیم خط بسته ای ( دایره) یا با گذاشتن نشانه ای علامت گذاری می نماید  .  lب) مقیاس درجه بندی نگاره ای : lدر مقیاس درجه بندی نگاره ای به جای استفاده از اعداد ، از خطوط افقی استفاده می شود . lدر این مقیاس معلم داوری خود را از دانش آموز درباره ی ویژگی مورد مشاهده در طول یک خط مستقیم با گذاشتن نوعی علامت مشخص می کند . در طول خط مجموعه ای از مقوله ها ، مکان ها ، یا نقاط مشخص می شوند ؛ و معلم آزاد است که بین این نقاط نیز علامت بگذارد. l   در مقیاس درجه بندی نگاره ای  هم چون مقیاس درجه بندی عددی اشکالی که وجود دارد این است که واژه های متوسط ،خوب ،خیلی خوب ،خیلی زیاد ، زیاد ،کم ،غالبا ، به ندرت و... نزد افراد مختلف تعاریف عملیاتی گوناگونی دارند . به عبارتی در معنای آن ها اتفاق نطری واحد وجود ندارد . برای جلوگیری از این مشکل می توان از مقیاس درجه بندی نگاره ای توصیفی استفاده نمود. lج) مقیاس درجه بندی نگاره ای توصیفی                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    l    مقیاس درجه بندی نگاره ای توصیفی قابل استفاده ترین مقیاس درجه بندی است . lدر این مقیاس عبارت هایی درج می گردد که به شکل رفتاری چگونگی رفتار دانش آموز را نشان می دهند . از این مقیاس بیشتر برای سنجش کیفیت گزارش شفاهی دانش آموزان استفاده می شود . lقواعد تهیه مقیاس درجه بندی l معلم  باید  : l ویژگی هایی که از لحاظ آموزشی مهم می باشند را برگزیند . lویژگی های مورد ارزش یابی را به گونه ای برگزیند که  به طور مستقیم قابل مشاهده باشند . lیکی از بزرگ ترین مشکل مقیاس درجه بندی کاربرد اصطلاحات و صفات کلی و مبهم در آن ها است؛ لذا معلم باید هم ویژگی های مورد ارزش یابی و هم نقاط روی مقیاس را به روشنی تعریف نماید . l- تعداد درجات یا طبقات مقیاس را بین 3 تا 7 برگزیند lج) رویداد ‌نگاری lگزارش مکتوب درباره یک رویداد مشخص را رویداد نگاری گویند. lدر این روش معلم باید هر اتفاق یا رویدادی(در حیطه های عاطفی ،اجتماعی و روانی- حرکتی )که از دانش آموز رخ می دهد (معلم احساس کند آن رفتار نیاز به مراقبت و نظارت و هدایت دارد  ) و آن را مهم می داند ، بلافاصله بعد از وقوع ثبت نماید . lقواعد انجام و تهیه گزارش رویداد ‌نگاری lبرای آنچه از قبل معین شده تا مورد مشاهده قرارگیرد طرح ریزی  معینی وجود داشته باشد . lدر تفسیر هر رویدادی از هر نوع سوگیری خود داری گردد . lهر رویدادی را بعد از وقوع باید ثبت نمود . لیکن نیاز نیست  همه‌ی وقایعی‌ مشاهده شده مو به مو ثبت گردد ؛ بلکه تنهاگزیده‌ی مهم آنها را باید ثبت و نگه داری نمود . lبین توصیف واقعیت رویداد و تفسیرآن تفاوت وجود داشته باشد lدر رابطه با هر رفتار خاصی و در فواصل زمانی معین  فرم رویداد نگاری تکمیل گردد؛ و بعد قضاوت صورت گیرد . lثبت مشاهده باید دارای تاریخ،توصیف عینی و تفسیر رویداد باشد. lزمان مناسب برای ثبت مشاهده هنگامی خواهد بود که دانش آموزان مشغول فعالیت یا زمانی که در کلاس حضور ندارد  می باشد . lدر تفسیر رویداد ها به دلایل احتمالی و راه حل ها و یا نتایج مثبت ومنفی آن اشاره گردد . lفرم های رویداد نگاری نزد معلم باقی خواهد بود و تنها گزارشی از آن ها در « پوشه کار »دانش آموز جهت اطلاع خود معلم ، دانش آموز و اولیاء ، درج خواهد شد . lاجزا و عناصر گزارش رویداد نگاری  l1)مشخصات دانش آموز l2) تاریخ ،زمان ، محل و مکان رویداد l3) عنوان یا موضوع رویداد l4)  توصیف عینی رویداد l5)  تفسیر و تحلیل  رویداد l6 ) ارائه راهکار lنمونه ی  عملی رویداد نگاری : lمشخصات دانش آموز  : مینا آریا lتاریخ :   8/8/88  l  محل و مکان رویداد : کلاس درس lساعت : 10/10 صبح lعنوان یا موضوع رویداد : ضعف در دیکته  نویسی lتوصیف رویداد: l    مینا در نوشتن دیکته برخی کلمات خاص (مانند سوزن = سُزن ، خواهر = خاهر ، شنیده = شنیدِ ، خانه = خانِ ، اردک = اوردک و...) در هر نوبت دیکته اشتباه دارد و پیشرفتی ندارد . با این حال از هوش متوسطی برخوردار است . lتفسیر رویداد : l با توجه به این که احساس می کردم شاید مشکل مینا مربوط به مراحل تحولی (مرحله پیش عملیاتی ، مرحله نیمه آوایی ، مرحله آوایی ، مرحله انتقالی یا دیداری و،مرحله قراردادی)  باشد ، برای آزمون این فرضیه ، به بررسی پوشه کار مینا و شواهد مربوط به املای او پرداختم .با درج اشتباهات او در فرم ، اندازه گیری خطاها و تحلیل آن ها معلوم شد عموما اشتباهات دیکته ای مینا مربوط است به کلمات قرار دادی و دیداری است . لذا به این نتیجه رسیدم که مشکل او مربوط به مرحله آوایی است . lارائه راهکار : l    برای اصلاح خطاهای مینا سعی کردم نسبت به پرورش دانش آوایی او اقدام کنم که برای این منظور در فرصت هایی که وقت آزاد داشتم   کلمات را می خواندم و از او می خواستم با کف زدن تعداد بخش های آن کلمه را مشخص کند. مثلا کلمه « خانه » را تکرار کردم و او برای هر بخش آن یعنی «خا » و «نه» ، جداگانه کف می زد . بارها این کار را  با کلمات مختلف ،تکرار می کردیم . کم کم او  توانست ، به خوبی کلمات را بخش نماید . سپس  از او خواستم کلماتی که بخش کردن آن ها را تمرین کرده بر اساس صداهایی که دارند ، طبقه بندی نمایند . مقوایی که از قسمت های مربع شکل نه قسمتی تهیه کرده بودم را ،جلو او گذاشتم و از مینا خواستم به تعداد صداهایی که مثلا کلمه «سبد» دارد ، دگمه در خانه های صفحه مقوایی بگذارد .   سّ – بّ – د . و... lعلاوه بر اجرای روش های آموزشی فوق ، از روش های باز آموزی زیر ضمن توجیه وکمک از والدین مینا یاری گرفتم ، خوشبختانه رفته رفته شاهد پیشرفت تدریجی او شدم . lنمونه واقعه نگاری l حیطه های کاربرد سنجش مشاهده ای lکرونباخ (1960) سنجش را مستلزم به کارگیری فنون گوناگونی   می داند که قبل از هر چیز بر مشاهده عملکرد متکی است  . بدین معنا که معلم  برای سنجش هر نوع فرایند یا فراورده یِ رفتار دانش آموز و به هر طریقی که بخواهد عمل نماید ناگزیر از مشاهده است . l حیطه های کاربرد سنجش مشاهده ای عبارتند از : lالف) حیطه مهارتی l  ب) حیطه عاطفی  - اجتماعی l   د ) حیطه جسمانی lالف) حیطه مهارتی : lبرای سنجشِ تحققِ اهداف وانتظارهای آموزشی که در حیطه‌ی  مهارتی قرار دارند ؛ یعنی آن اهدافی که بایسته است دانش آموز دانستن هایش را در شرایط واقعی یا نسبتاً واقعی به نمایش بگذارد ؛ ناگزیر باید از شیوه ی سنجشی غیر از سنجش های معمول مداد کاغذی استفاده نمود . lبهترین و مناسب ترین روشِ سنجشِ مستقیمِ عملکردِ دانش آموز، سنجش مشاهده ای می باشد . lنقش مشاهده در انواع آزمون های عملکردی lآزمون کتبی عملکردی l آزمون شناسایی lآزمون انجام عملکرد در موقعیت های شبیه سازی شده lنمونه کار lج)  حیطه اجتماعی  و عاطفی : l یکی از وظایف و مسئولیت های  نظام آموزشی رشد اجتماعی و عاطفی دانش آموزان است . یعنی تربیت افرادی میانه رو ، مسئولیت پذیرش ، مستقل و... lمشاهده یکی از راه های مؤثر در سنجش میزان رشد اجتماعی و عاطفی دانش آموزان است . lبه عنوان مثال معلمی که می خواهد میزان اضطراب را در دانش آموزان بسنجد ، موقعیت های مختلفی چون پرسش شفاهی ، مصاحبه و... را فراهم می گرداند و از طریق مشاهده  علایم اضطرابی در دانش آموز را مورد سنجش قرار می دهد . lبرخی از نشانه های اضطراب عبارتند از : lعرق کردن ( در پیشانی ، صورت و یا در دست ها) l کم شدن ترشح بزاق دهان هنگام تکلم (که در این هنگام دانش آموز پیوسته لب های خود را با زبان تر می کند ) lپریدن رنگ صورت و یا قرمز شدن صورت وگوش ها بر اثر انقباض یا انبساط رگ های خونی صورت lلرزش شدید لب ها و انگشتان lتغییر موقعیت دادن به طوری که پاهای خود را تکان می دهد و یا با انگشتان خود بازی می کند یا روی بدن یا میز خود ضرب می گیرد ؛ و... lد ) جسمانی : l یکی دیگر از وظایف نظام آموزشی پرورش ابعاد جسمانی دانش آموزان است ؛ به گونه ای که : lآن ها از حواس‌ خود به‌ خوبی‌ محافظت‌ و استفاده‌ ‌کنند l در نشستن‌ و راه‌ رفتن‌ و استفاده ‌از قوای‌ بدنی ‌به‌ درستی‌ عمل‌ نمایند l بهداشت‌ فردی‌ و اجتماعی‌ را رعایت‌ ‌کنند l در حفظ محیط زیست‌ کوشا باشند l با تمرین‌ها و بازی‌های‌ مناسب‌ قابلیت‌های‌ جسمی‌ خویش‌ را افزایش‌ ‌دهند l نکات‌ ایمنی‌ را بدانند و رعایت‌ نمایند l اهمیت‌ مصونیت‌ دربرابر امراض‌ را درک‌ کنند و درحفظ سلامتی‌ خود و دیگران‌ تلاش نمایند.                                       گردآوري و تنظيم مجتبي نصيري